freedom from secularism

(no subject)

Прыйшоў чарговы нумар "Недатыкальнага запасу" (пакуль што ў папяровым выглядзе ён даходзіць хутчэй, але з нашым Мінінформам усяго магчыма чакаць).

На жаль, некаторыя яго артыкулы (у т. л. і прысвечаныя Сінявокай) трошкі неахайныя: у мітрохінскім Раман Бандарэнка чамусьці названы "Ганчарэнка" (хаця ў спасылке на крыніцу яго прозвішча пададзена правільна); а ў артыкуле пра гендарныя пратэсты ёсць фраза пра жанчын, "певших на акциях и шествиях народную колыбельную "Калыханка" (на наступнай старонцы сапраўды згадваецца "Калыханка", але не народная, а бураўкінская; але часцей у нас пяюць "Купалінку", якая, як нядаўна высветлілася, таксама не зусім народная). Артыкул Уладзіслава Іназемцава (ён не тычыцца Сінявокай наўпрост) усіх "пераплюнуў": з аднаго боку, атаясаміў Польшчу з ВКЛ, з другога — пераблытаў Крэўскую і Берасцейскую унію.

Але ў астатнім артыкулы цікавыя (хацеў быў напісаць, што пра тое, што нашы жаночыя пратэсты не пра жаночую павестку, можна прачытаць на сайце "Свабоды", але здаецца, з яго гэта гутарка знікла [авохці мне! у свой час забыўся спаслацца!]).

Таксама можна даведацца, што гэта — не адзіны часопіс, у якім пра нашы пратэсты друкуюцца артыкулы рознай ступені навуковасці: у рэцэнзіях на суседскія інтэлектуальныя часопісы згадваецца трэці нумар "Ab Imperio" за мінулы год, пра мітрохінскі артыкул адзначана, што першы варыянт гэтага тэксту надрукаваны ў часопісе "Osteurope", а пра артыкул пра гендэрныя пратэсты, хаця і не напісана, што ён перакладзены з англійскай мовы, размешчаны ў блоке артыкулаў "Girlhood studies".
freedom from secularism

(no subject)

Нешта ў мяне літары не складваліся...

Вольф Рубінчык працягвае даводзіць, што тое, што адбываецца ў Сінявокай — ніякім чынам не рэвалюцыя. А я па-ранейшаму адсылаю за адказам на гэта пытанне да нашчадкаў: што Вялікую французскую, што расійскую 1905—1907 года называюць рэвалюцыямі, хаця за той час назіраліся і ўздымы, і спады; паглядзім "на чым душа супакоіцца". Я ўжо не кажу пра тое, што амерыканцы "рэвалюцыяй" назывюць тое, што ў нашых краях называецца Вайной за незалежнасць, а тое, што адбывалася ў Японіі перакладаюць, то як "рэстаўрацыю", то як "рэвалюцыю" Мэйдзі. Ну, і ўсе гэтыя "аксамітныя" і "каляровыя" рэвалюцыі рошкі дэвальвіравалі тэрмін.

Наконт адсутнасці "аўтарытэтных лідараў, якіх "народ" абараняў бы на мясцовасці, а не ў віртуальнай прасторы" (ці нежадання "народу" гэтым займацца) спрачацца не выпадае, але пры чым тут "віртуальная прастора"? Сам Вольф Рубінчык паведамляў пра зуісм не віртуальнае змаганне вакол сімвала (вядомага графіці на "плошчы Перамен"). Мне здаецца (вядома, я магу і памыляцца), што амаль увесь супраціў быў гэткім жа "сімвалічным" (і Рыгорыч прыняў правілы гульні: ад сцягоў па-ранейшаму рабіць!).

Наконт (не)даверу таксама няма чаго спрачацца, але зноў жа "але"... Па-першае, 10% — і то хлеб!.. А па-другое, куды ў сярэднетэрміновай перспектыве падзенуцца 30% (сярод яіх нямала прыхільнікаў цяперашняга рэжыму), у якіх узровень даверу знізіўся?.. Я б на іх месцы перайшоў бы да "апазіцыі", бо сярод тых, хто давярае адзін аднаму — неяк утульнее!..

Да таго ж (гэта часткова пра пратэсты, часткова — пра давер, часткова — пра ўсё астатняе), амаль як пра "рызому" гаворыцца пра тое, што а) пратэсты пачыналіся як спрынт; б) зараз высветлілася, што гэта марафон. А колькі ўжо паспела спячыся?..

Наконт неакрэсленасці ўяўленняў пра будучыню, — зноў няма чаго спрачацца. Але яшчэ калі я параўноўваў пратэсты з савецкім праваабарончым рухам! Але ўсё ж такі "партыйная рэформа", як паказвае мой досвед падарожжаў на лецішча, ідзе (хай не ў той бок, як мне бы хацелася), ну, і ў Ціханоўскай (дзякуючы дарадчыкам) уяўленні робяцца ўсё больш акрэсленымі (што таксама скарачае колькасць прыхільнікаў). Некаторыя кажуць, што для марафону гэта як раз добра (не ведаю: як баха'і я ўсё роўна ні ў якую партыю не ўступлю), але лепш, каб раскол адбыўся пазней, калі "прарвемся скрозь заставы, / і свята будзе за болем бою"...

Прачытаўшы ў пераказе думак А. Казакевіча "радыкалы з радыкальнымі праграмамі", не мог не ўсміхнуцца!..

Складаней за ўсё — з "ваенным становішчам". З аднаго боку, так: да якой М'янмы нам пакуль яшчэ далёка, але з другога... У розных "саветалагічных" кніжках (што "Affirmative Action Empire" Марціна, што "Наменклатуру" Васленскага, што ... спіс занадта доўгі!) час ад часу падкрэсліваецца роля арміі ў СССР (ну, напрыклад, "дзяржпрыёмка" спачатку была пры прыёме армейскай прадукцыі, Гарбачоў паспрабаваў яе распаўсюдзіць на грамадзянскія тавары; ён жа прыдумаў "канверсію", але чамусьці, замест таго, каб ствараць якія грамадзянскія МіГі, у дыскурсе былі "каструлі"). Не хунта, але... Я б не недаацэньваў "савецкасць" Сінявокай!..
noone

(no subject)

Вось іду я па горадзе (с) Гоп-са-смыкам — і бачу надпіс: "САТУРНАЛЬППРОМ". — "Што, што? — думаю, — Сатурналь-пром? Нехта вырабляе сатурналіі?" Потым гляджу: не, дзве літары "п"!.. Значыць, усё-такі "СатурнАльпПром"? Але гугл чамусьці настойвае, што "СаТурнальппром". Ніякага сэнсу!..

У якім стане можна свайму прадпрыемству прыдумаць такую назву?
freedom from secularism

(no subject)

Нагадаў (не толькі) мне Вольф Рубінчык пра лёс гродзенскага спектаклю "Кадыш". З'ява цікавая, калі ўзгадаць, што "калектыўны Рыгорыч" нібыта ва ўсю змагаецца з фашызмам. Тут (у адрозненне ад гісторыі з "Еўрабачаннем") яны здагадаліся, пра "хто так абзываецца...".

Гэта, у сваю чаргу, нагадала, што ў нас паціху ідзе адраджэнне цікавасці да Брэхта: (Вольф Рубінчык мне нагадаў, што) ўсё пачалося яшчэ з "Кар'еры Артура Уі" ў Тэатры беларускай драматургіі; амаль адначасова з'явіліся "Мяшчанскае вяселле" ў Сучасным мастацкім тэатры і "Опера жабракоў" у тэатры імя Горкага. Потым была "Матухна Кураж і яе дзеці" "Тэатра "Ч". Што праўда, оперны трымаецца да апошняга і оперу Сяргея Картэса (нягледзячы на ўсе юбілеі) не аднавіў. — Ганьба!.. (Ну, можа, невялікая: нумары, з якімі на брэхтаўскім юбілеі ў Тэатры беларускай драматургіі выступала "Серебряная свадьба" потым выконваліся неаднаразова, прынамсі, "Балада аб мёртвым салдаце", але "ДетиДетей" з "Параграфам нумар 1" пафрандзіравалі толькі аднойчы). Яшчэ быў "Mann ist Mann" у тэатры лялек. Зараз вось за Бертольда нашага Брэхта ўзяліся купалаўцы...

Ну, і пра медаль (цьмяна прыгадваю "сіканне кіпенем" пра яе суседскай прапаганды; наша неяк прайшло міма мяне) магу дадаць "у чацьвёртых": на медалі стаяць дзве даты: 8 мая і 2 верасня. У нас, як вядома, адпаведна, 9 і 3. СССРу хаця б з-за гэтага патрэбны асобны медаль...
freedom from secularism

(no subject)

Паколькі "Оскар" — яшчэ не "Берлінале", я за ім сачу не вельмі ўважліва. Так, пазалетась адгукнуўся на неўключэнне ў спіс прэтэндэнтаў на званне "Лепшага міжнароднага мастацкага фільму" нігерыйскай ленты, але летась нічога не сказаў пра такі ж лёс "Урокаў фарсі". Што цікава, і наша прапаганда, здаецца, у гэтай сувязі не "сікала кіпенем": такое адчуванне, што (у адрозненне ад усходняй суседкі) правілы Амерыканскай кінаакадэміі ці права іх змяняць у нашых (прынамсі, тады) ніякіх сумненняў не выклікалі, і яны паставіліся да іх з пэўнай павагай.

Гэта гісторыя мне нагадала, як у свой час не ўвайшоў у спіс намінантаў прадстаўлены Саудаўскай Аравіяй, але такі ж інтэрнацыянальны фільм "Ваджда" (чаму — не памятаю; прынамсі, саўдаўцаў у здымачнай групе было дастаткова).

Чаму я ўспомніў "Ваджду"? Ну, таму, што Саудаўская Аравія — таксама не дэмакратыя (хаця там прасцей: існуе правячая дынастыя, а Рырорыч пакуль што абяцае, што сыноў у прэзідэнты пускаць не будзе), да фільма жанчыны не мелі права вадзіць машыны, і "Ваджда" была адной з апошніх кропляў, каб вагі схіліліся на карысць гэтага рашэння (які Іран таксама намінуе "памяркоўна-апазіцыйныя" фільмы, але там такіх палітычных зрухаў нават пасля перамог не назіраецца)...
freedom from secularism

(no subject)

Яшчэ некалькі слоў пра прапаганду...

"А ці бяспечна ісці [у сувязі з кавідам]? Сёння тут [у Горкаўскім тэатры] сапраўды бяспечней, чым у грамадскім транспарце".

А дарэчы, чаму ў грамадскім транспарце ў нас больш небяспечна, чым у тэатры? Карыстаецца-та ім значна больш народу, яму мусіць надавацца больш увагі! (Учора ў электрычцы ўсе месцы былі занятыя, хаця на дзвярах вісела паведамленне пра сацыяльную дыстанцыю. Дарэчы, здаецца, і дазатар кудысьці знік...)

Калі яшчэ прыгадаць матэрыял "Нямецкай хвалі", што ўсё ж такі за кавідам у нас занядбалі супрацьтуберкулёзныя мерапрыемствы, робіцца бачным, якая процьма народу не выконвае рыгорычавы даручэнні, і, галоўнае, ім за гэта нічога не было!..

На жаль, не тыя людзі і не тыя даручэнні...
freedom from secularism

(no subject)

Пачну здалёк, з матэрыялу "Нямецкай хвалі" аб тым, якой барон П’ер дэ Кубертэн бачыў ролю жанчын у Алімпійскім руху. Можна, канечне, успрыняць гэта як чарговы доказ таго, што алімпійская ідэя — з самага пачатку была "гнілая" (мноства афіцэраў-удзельнікаў вядомага фільму Лені Рыфеншталь, — хутчэй, доказ таго, што Алімпійскія гульні — гэта своеасаблівыя вучэнні, а не бяскроўнае, негвалтоўнае і г. д. змаганне). Праўда, магло быць яшчэ горш: спачатку французы на П’ера дэ Кубертэна пакрыўдзіліся, калі высветлілі, што ў гульнях будуць перамагаць не толькі яны...

Але можна лічыць, што гэта — прыклад таго, што калі не ўсё, то, прынамсі, нешта эвалюцыяніруе. Альбо не... Напрыклад, "Еўрабачанне". У ім паўдзельнічалі і франкісцкая Іспанія, і салазараўская Парутгалія, і нават Грэцыя "чорных палкоўнікаў" (калі англамоўная старонка пакідае некалькі месяцаў да падзення рэжыму, то рускамоўная — на год больш). Чым Рыгорыч горш?!

Не, вядома, справа ў тым, што "Еўрабачанне" нібыта па-за палітыкай (і іспанцы, і партугальцы, і грэкі, ды і беларусы да апошняга часу спявалі пра луну, любоў і ўсё такое...). Вядома, палітыку здолела "працягнуць" Джамала, але хто перашкаджаў "калектыўнаму Рыгрычу" напісаць песню пра Хатынь ці пра "гады цяжкія, пад прыгнётам панскім"? (с) "Народны альбом"

Апошняй версіі беларускай песні не слухаў (не чуў бы і першапачатковай, але час ад часу вымушаны праходзіць побач з тэлевізарам), таму што там не спадабалася ў рэшце рэшт — не ведаю. Першапачатковая — музыкальна, здаецца, 1970—80-х; а тэкст... А чаго апазіцыя вырашыла, што гэта пра яе?!. Як мудра сказаў Пуцін (зрэдчас і яны кажуць мудрыя рэчы!), "хто так абзываецца, той сам так называецца!"

Іншая справа, што выканаўцу, як "рускаму чалавеку" і "самаму сапраўднаму саўку", на трыццатым годзе незалежнасці "складана ... прыняць", што "Беларусь — асобная самастойная дзяржава".

Сёння я ў першы раз у гэтым годзе выязджаў на лецішча. Перад ад’ездам электрычкі раздавалі нейкую газету (я пабярог глузды, а зараз шкадую). Прэзентавалі яе як "газету супраціву", і вагону гэта не спадабалася (сацыялагічнага апытання не праводзіў, але, здаецца, гэта збольшага ад расчаравання). Высветлілася, што гэта нейкая праСССРаўская, пра суд над Гарбачовым (нехта спытаўся пра "суд над Шушкевічам") і г. д. Я так разумею, прарасійская партыя пачынае сваю працу?

Па прыездзе з лецішча на плошчы Незалежнасці бачыў нейкіх трох брытагаловых з чырвонымі (яны былі звёрнутыя, таму я не ўпэўнены: проста чырвонымі, ці чырвона-зялёнымі) сцягамі і з мелодыяй "И все должны мы / Неудержимо / Идти в последний смертный бой" (Не ўпэўнены, што яны сапраўды на гэта гатовыя). Рыгорыч упэўнены, што на прарасійскім полі ён пераможа?..

Каментуючы заяву Рады і Сакратарыята Саюза беларускіх пісьменнікаў Вольф Рубінчык пашкадаваў: "На жаль, у сучасным сусвеце літаратура — любая, у тым ліку беларуская — выглядае, хутчэй, не асновай-падмуркам, а элементам архітэктурнага дэкору, якім-небудзь пілястрам або сандрыкам (з ім добра, але можна і абысціся)". Гэта мне нагадала пра яшчэ адну установу, якая эвалюцыянавала (альбо не зусім): пра Нобелеўскую прэмію.

Як вядома, "у галіне літаратуры" яе даюць таму, "хто ... стварыў самы выбітны твор у ідэалістычным кірунку". Паколькі яго акружаюць фізіка, хімія, фізіялогія з медыціынай і справа міру, відавочна, што Альфрэд бацькавіч меркаваў, што літаратура будзе (імкнуцца) зменяць жыццё. Калі б Нобелеўскі камітэт ставіўся да гэтай волі сур’ёзна, ніхто, акрамя Льва Талстога, Уладзіміра Маякоўскага і (можа быць) Бертольда Брэхта, гэтай прэміі бы не заслугоўваў. Не ведаю: на жацль, ці не, але нідзе літаратура не з’яўляецца "падмуркам"!..

Пра беларускае кіно. А ці так ужо патрэбны грошы? Ёсць нігерыйскі выпадак, быў Дэрэк Джармен...

Працягваючы сумнявацца ў тым, ці з’яўлецца тое, што адбываецца ў Сінявокай "рэвалюцыяй", ён, тым не менш, нібыта згадзіўся з тым, што "ніводная рэвалюцыя не застрахавана ад таго, што яе рэальныя вынікі будуць далёкія ад жаданых". Гэта некалькі супярэчыць карыкатуры з яго мінулага матэр’ялу.
freedom from secularism

(no subject)

Думаў быў, што ў мяне не будзе нічога, чым можна было б удакладніць чарговы тэкст Вольфа Рубінчыка (я ўвогуле збіраўся вылаяцца на "Еўрапейскую Беларусь" за яе рэкламкі "Весна пришла — Жыве Беларусь!": Беларусь — не якая Празерпіна! Ды і "Пабудавалі дзяржаву ў 1918-м...", — як на мой густ, занадта моцнае сцверджанне!), але потым заўважыў, што ёсць што ўзмацніць:

пра "адзіны рытм" можна нагадаць, што "Если все шагают в ногу — / Мост об-ру-ши-ва-ет-ся!" (хаця гэта ўжо будзе "ўчытваннем" у тэкст таго, чаго там няма);

а наконт "галасавання за перамовы"... Паколькі Каардынацыйная рада стваралася дзеля перамоў, то гэта галасаванне можна лічыць адказам на нядаўнюю прапанову ад Вольфа Рубінчыка гэтай радзе самараспусціцца. Ну, і проста нагадаць уладзе (ну, і ўвогуле ўсім, хто глядзіць тэлевізар, бо пра галасаванне паведамлялася і па "Еўраньюс"), каб яна не надта верыла, што з пратэстамі разабраліся. Але тое, што без гэтага галасавання можна было лёгка абыйсціся, — несумненна...

Можна было б працягнуць і тэму адраджэння і ўзмацнення "войнаў памяці" (на "Нямецкай хвалі" з'явіўся артыкул, пра які можна было б вылаяцца), але гэта даволі вялікая тэма...
freedom from secularism

(no subject)

Ну вось, публікую даўно абяцаную пераробленую (выпраўленую і дапоўненую) версію майго старога тэксту.

Паколькі ў ім згадваюцца два юбілеі: дваццацігоддзе выдання Мемарандуму "Дасягненне Адзінства нацый і Меншы Мір" і стагоддзе з пачатку Веку Стварання (апошні юбілей некаторыя баха'і чамусьці таксама звязвалі з Меншым Мірам), першы з якіх прыпадае на красавік, другі — на лістапад, то я вырашыў, што цалкам натуральна публікаваць гэты тэкст у пачатку года баха'і, г. зн. на Наў-Руз. ;)

З аднаго боку, з большага ён быў гатовы яшчэ год таму. Але з другога, колькі разоў яго ні перачытваў, кожны раз знаходзіў нейкія дзіўныя памылкі друку (баюся, што яны і зараз засталіся! :( ). Я нават пачаў думаць, а ці не перанесці dead line, і не апублікаваць яго пазней? (Тым больш, што гэты dead line я вызначыў сабе сам.) Але апошнім часам мяне ўжо пачалі чымсьці незадавальняць нават тыя сказы, што амаль ад пачатку не выклікалі ў мяне ніякіх пярэчанняў. Таму я вырашыў, што "лепшае — вораг добрага", што паляпшэнні тэксту рызыкуюць стаць бясконцымі, і што лепш (у горшым выпадку) я праз пяць год напішу новую версію!..

Адной з прычын (акрамя жадання "падгадаць" да юбілею), чаму я так доўга цягнуў з апублікаваннем (прынамсі, і дзевятнаццаць год — добрая лічба для баха'і! ;)), было тое, што ў тэксце па-ранейшаму згадваюцца "эпідэміі і іншыя навалы", а таму з пачаткам пандэміі каранавіруса варта было паглядзець: наколькі тэкст адэкватны і, магчыма, яго дапоўніць... Папала туды і нешта іншае з навін, але шмат чаму (у т. л. і падзеям у Сінявокай) не тое, каб не знайшлося месца, але выявілася непатрэбным асобна згадваць...

Гэту публікацыю я вырашыў зрабіць у *.pdf з двух прычын: па-першае, як ужо было адзначана, яна — дапоўненая, і нават вельмі, і мне здалося гэта прасцейшым варыянтам. А па-другое, гэтым разам я не здолеў пазбегнуць падрадковых зносак, якія на звычайнай старонцы (прынамсі, для мяне) выглядаюць лепш, чым на інтэрнет-старонцы.

І яшчэ пра некалькі асаблівасцей новага тэксту. У яго прамежкавым варыянце я толькі згадваў, але не пералічваў "14 пунктаў" Вудра Вільсана. У першую чаргу таму, што яны не з'яўляюцца тэкстам баха'і. Але пакуль пандэмія працягвалася, гэтыя пункты "настаялі", каб быць уключанымі ў тэкст (нешта кшталту "Представь, какую штуку удрала со мной Татьяна! Она замуж вышла. Этого я никак не ожидал от нее"). Таму прыйшлося дадаць вытрымкі і з тэкстаў заяў Міжнароднай абшчыны баха'і, якія хаця таксама не належаць Непамыльнай Крыніцы, але, прынамсі, куды больш баха'і за вільсанаўскі!..

І яшчэ: паколькі я прыналежу да "пакалення прыцемкаў" [WOB, 7:20] (нажаль, не ведаю: каго тут Ахоўнік цытуе? І лепшага перакладу для "half-light" не прыдумаў. А рускамоўным яшчэ складаней: "полусвет" "заняты" іншым сэнсам), шчыра прыўнаюся: калі б заўтра ўсе "цары і правіцелі" раптам прызналі становішча Баха'у'ллы, і Найвялікі Мір настаў мінуя Меншы (як за саветамі ўвесь час спрабавалі "мінуя капіталістычны лад") — мне было б няўтульна.

Асабліва ў моўным і культурным пытанні (я ўжо пісаў, як сталася, што — як, Маякоўскі, які, нягледзячы на тое, што ён "дедом казак, другим — / сечевик", быў "по рожденью / грузин", — я стаў "па нараджэнні беларус"): адна справа, калі "народы, распри позабыв, / В великую семью соединятся" (у сям'і, як вядома, нават "не без вырадка": кожны застаецца самім сабой), — і зусім іншая, калі яны "сольются" ў адным "море", калі кроплю ад кроплі адрозніць немагчыма! І гэтыя ўласныя пачуцці ў рэшце рэшт засталіся ў тэксце...

Каму цікава — ён тут!